Arş. Gör. Süleyman KORKUT Doç Dr. Turgay AKBULUT

Günümüzde orman varlığının hızla azalması ve bunun sonucu olarak tomruk fiyatlarının hızla artması sonucu kereste üreticileri mevcut hammaddeden optimum bir şekilde faydalanmak için büyük çaba sarf etmektedirler. Halihazırda kereste üretimi; kalite sınıflandırma kurallarının kompleksliği, yanlış imalat kararları, yetersiz operatör becerisi, operatörlerin dikkatsizliği ve makinaların ayarlarının düzgün olmayışı gibi etkenler yüzünden optimum düzeyde değildir. Bir kereste imalat sisteminin optimizasyonu; hammadde özelliklerini tam olarak bilerek ona göre kesim işlemini gerçekleştiren ve böylece en az operatör müdahalesi ile imalat ekipmanlarının kontrolünü sağlayan otomasyon teknolojisi ile sağlanır. Bir otomatik kereste imalat sistemi ise; sulama, budaklar, yarıklar, delikler, renklenme, çatlama ve çürüme gibi rast gele oluşan kereste özelliklerini sıhhatli bir şekilde saptayan teknolojiye sahip olmalıdır.

Ar. Gör. Dr. Süleyman KORKUT
Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Orman Fakültesi, 81620 DÜZCE
E-mail: suleymankorkut@hotmail.com
Tel: 0 380 5413723 (143)
Fax: 0 380 5413778
Verimlilik; genel olarak belli bir dönemde üretilmiş olan mal ve hizmetlerle (üretim-çıktı-output), bu üretimi gerçekleştirmek amacıyla kullanılmış olan mal ve hizmetlerin (faktör-girdi-input) birbiriyle karşılaştırılması, bu iki değişkenin birbirine oranlanmasıyla elde edilen katsayıya verilen addır. Diğer bir anlatımla verimlilik; bir üretim ya da hizmet sisteminin ürettiği çıktı ile bu çıktıyı oluşturmak için kullanılan girdi arasındaki ilişkidir. Verimlilik, geniş anlamda düşünüldüğünde, üretim faktörlerinin üretim süreçlerindeki ekonomik etkinliklerinin bir bütün olarak ölçülmesi demektir [1,2].
Üretimin girdilerden bir tanesine veya tümüne oranlanmasıyla elde edilen katsayı verimlilik katsayısıdır. Verimlilik katsayısının bir anlam ifade edebilmesi için, farklı zaman süreçlerinde aynı işlemim yapılması ve elde edilen sonuçların karşılaştırılması gerekir. Verimlilik analizleri verimlilik katsayısının zaman içindeki değişmeleri izlenerek yapılır [2].
Genel tanımın böylesine basit olmasına karşılık, farklı anlamları içermesi, farklı ölçümlere konu olabilmesi ve çok sayıda farklı amaca yönelik olarak yorumlanabilmesi nedeniyle verimlilik terimi iktisadi analizlerin en karmaşık kavramlarından bir tanesidir. Verimlilik terimi, ekonomistler ve mühendisler tarafından farklı biçimlerde ele alınıp tanımlanmaktadır. Ekonomistler “verimlilik” denildiğinde, genelde verimliliği üretime katılan faktörlerin bir sonucu olarak gördüklerinden, girdiler ve çıktılar arasındaki fiziksel ve parasal ilişkiler üzerinde durmaktadırlar. Üretimde çalışan mühendisler ise “verimlilik” denildiğinde modern yöntemin teknikleri ve bunların uygulanmaları ile iş etüdü, üretim planlaması ve kontrolü, yöneylem araştırması, Program Geliştirme ve Gözden Geçirme Tekniği (Programme Evaluation and Review Technique (PERT)), Kritik Yörünge Metodu (Critical Path Method (CPM)) ve benzer teknikler, ergonomik önlemler ile işçi-işveren ilişkilerinin geliştirilmesi yoluyla verimin artırılmasını anlamaktadırlar. Verimliliği randımandan ayıran özellik verimlilikte pay ve paydadaki değişkenlerin belli bir zaman boyutu içermesidir [2].
Genel olarak amacı; hammadde ve yardımcı madde giderlerinin azaltılması ve bunun yanında ekonomikliği artırma yönünden, makine ve insan gücünden en iyi şekilde faydalanma, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve yükseltilmesi olan rasyonalizasyon, verimlilikle ilişkilidir. Rasyonalizasyonun oturduğu temel prensip ekonomiklik olup, yapılacak rasyonalizasyon çabaları içinde sarf edilecek giderlere göre optimal bir fayda sağlanabildiğinde; bir rasyonalizasyon girişiminden söz edilebilir [3].
Bir rasyonalizasyon işlevi içinde ekonomiklik; ancak, ya giderlerin çok az artması karşısında üretimin çok fazlalaşması veya üretimin aynı seviyede kalması karşısında iş gücü, hammadde, kapital ve enerji giderlerinin azalması durumunda ortaya çıkar. Ekonomiklik düşünülmeksizin yapılan bazı yatırımlarla, üretim artışlarının sağlanması şeklinde ortaya çıkan atılımlar, rasyonalizasyondan beklenen amaca hizmet etmemektedirler [3].

Yrd. Doç. Dr. Süleyman KORKUT
Abant İzzet Baysal Üniversitesi,
Düzce Orman Fakültesi, 81620 Düzce

Ülkemizde ve yurt dışında kereste üretiminde optimizasyon konusunda doğrusal programlama, Monte-Carlo Tekniği ile simülasyon tekniğinden yararlanılarak yapılan önemli bazı çalışmalar aşağıda kısa kısa özetlenmiştir.

Henley ve Hoopes (1967), her bir tomruk için kereste randımanını düşük maliyetle hızlı ve doğru olarak belirlemek üzere LR-1 ve LR-2 kısımlarından oluşan ve FORTRAN 4 programlama diliyle yazılmış bir bilgisayar programı geliştirmişlerdir.

Bu program sayesinde kullanıcı; her bir tomruktan üretilebilecek kereste kalınlığını, genişliğini, uzunluğunu ve kalite sınıfını tespit edebilmekte, kereste fiyatını, tomruk sınıfına göre kereste hacmini, talaş ve yongalanabilir artıkların hacmini m3 olarak hesaplayabilmekte, veri girişlerinde ve birbirini takip eden işlemlerde oluşabilecek hataları kontrol etmekte, iki veya daha fazla sayıda tomruktan elde edilen kereste randıman bilgilerini kombine edebilmekte, kereste randıman bilgilerini ağaçtan elde edilen tüm tomruklar için hesaplama yanında ağacın bütünü olarak ta sunma olanağına sahip olmakta, her bir çap ve kalite sınıfı için ortalama tomruk fiyatını belirleyebilmekte ve tüm hesaplamaların çıktısını alabilmektedir. Yazılarında programın geniş bir tanıtımını yapmışlar ve programın ormancılık uygulamalarının geniş bir varyasyonu için faydalı bir araç olacağını ifade etmişlerdir [1].

Tsolakides (1969), nihai randımanı üzerine biçme metodu ve tomruk karakteristikleri arasındaki değişen ilişkilerin etkilerini karşılaştırmak maksadıyla tomruk randımanın simülasyon analizi (Simulation Analysis of Log Yield (SALY)) adında iki aşamadan oluşan bir model geliştirmiştir. (more…)